Geleerde in werkkamer (Faust), Rembrandt van Rijn, 1654 (?!)

Dit is een mooie:

http://www.rijksmuseum.nl/collectie/RP-P-1939-119/een-geleerde-in-zijn-werkkamer

Titel: Een geleerde in zijn werkkamer. Subtitel Faust, Rembrandt Harmensz van Rijn, opgeleverd tussen 1650 en 1654. Bron: Rijksmuseum, beschikbaar gemaakt onder creative commons agreement.

Als het goed is gaat er nu bij de lezer een alarmbelletje af: Goethe had Faust toch pas in 1808 geschreven? Da’s veel later dan 1654, klopt dat wel?

Ja, het klopt.

Goethe heeft zijn verhaal gebaseerd op een historische figuur, Johann Georg Faust, die in 1541 overleed. Daarna is een hele Faustserie ontstaan, waarbij op verschillende aspecten van Faust is ingegaan. Goethe’s versie is een heel belangrijk moment in een lange traditie.

De causaliteit klopt dus.

Advertisements

Over Marco de Baar

http://de.linkedin.com/pub/marco-de-baar/5/141/b33
Dit bericht werd geplaatst in Hall of shame, Reflectie. Bookmark de permalink .

11 reacties op Geleerde in werkkamer (Faust), Rembrandt van Rijn, 1654 (?!)

  1. menno zegt:

    Zou kunnen, maar de geschiedenis lijkt me complexer aangezien er een bekende dr. Faust van Marlowe bestaat van rond 1600 die gebasseerd lijkt te zijn op de beruchte Elizabethiaanse alchemist/occultist dr. Dee.

  2. Kristine zegt:

    Over Marlowe weet ik wel iets te vertellen. Marlowes Dr Faustus (voor het eerst opgevoerd in 1594) opent met Dr. Faustus in zijn studeerkamer. Het koor beschrijft hoe de nieuwsgierige wetenschapper in de ban raakt van magie en de duivel in zijn verlangen naar meer en meer kennis:

    Nothing so sweet as magic is to him,
    Which he prefers before his chiefest bliss:
    And this the man that in his study sits.

    Op het toneel zat Faustus waarschijnlijk in de “Inner chamber” – een ruimte achter aan het toneel die door gordijnen kon worden afgesloten. Als de gordijnen opengingen bij die laatste regel van het koor, dan heeft het er vast uitgezien als een soort tableau vivant – bijna een schilderij. Maar of Rembrandt een latere Engelse opvoering van Marlowes tragedie gezien kan hebben, dat weet ik niet.

    Ik ben het best bekend met Marlowes versie van het Faustverhaal, en daar is de verschijning van de lichtende schijf in het raam moeilijk mee te rijmen. Faust tekent wel een cirkel met letters op de grond als hij de duivel aanroept, zie ook de afbeelding op de titelpagina van de tragedie. Volgens het Rijksmuseum hebben kunsthistorici nog geen soep kunnen maken van het anagram op de schijf bij Rembrandt: INRI ADAM Te DAGERAM AMRTET ALGAR ALGASTNA. Het ziet er in mijn lekenogen eerder uit als een goddelijke verschijning dan een duivelse…

    Volgens Carey Carter op deze site is de ondertitel ook niet uit Rembrandts tijd zelf, en zou het ook een portret van een alchemist kunnen zijn: “When an inventory of Clement de Jonghe’s goods was made in 1679 this etching was called not Faust but ‘The Practicing Alchemist.’ Only in the eighteenth century did the print become known as Dr. Faustus, and today scholars still debate the print’s subject.”

    Maar even over de actieve wetenschap: heeft de geleerde volgens jou een eigen werkkamer nodig? Er wordt steeds meer ge-flexwerkt in Nederlandse academia, en dat heeft zo zijn voor- en nadelen. Rembrandts geleerde ziet eruit alsof hij toch het liefste werkt in een kamer waar hij zijn attributen bij de hand heeft. Ik denk ook niet dat hij er een clean-desk policy op nahoudt!

    • Hi. Sorry dat ik nu pas reageer. Eigenwerkkamer is niet nodig wat mij betreft. Veel belangrijker voor experimenteel wetenschappers is de participatie in state-of-the-art experimenten. En aangezien NL een klein budget heeft, moet dat Europees of mondiaal. Op een bepaald moment had ik een bureau in de UK (JET), De (TEXTOR) en NL (Rijnhuizen, nu DIFFER). Kon mijn teams keurig bedienen mbv video-conferencing en e-mail.

      Overigens: ik ben een groot voorstander van flexwerken. Thuiswerken is wat mij betreft HET antwoord op fileleed en slaaptekort.

  3. menno zegt:

    Leuk raadsel, lijkt me een vorm van abrahadabra. Kijken of we daar met wat moeite uitkomen…

    Ik bedacht me net dat de verteller in Conrad’s Heart of Darkness ook C. Marlow heet. Zou kolonel Kurtz de moderne Faustus zijn die door het absolute kwaad van de congolese jungle verandert van een veelbelovend talent in een personificatie van het kwaad? Zowel met Marlowe’s Faustus als met Kurtz loopt het slecht af in een `existentiele’ eindscene (het wachten op de duivel van Faustus als ik me goed herinner, ‘the horror, the horror’ van Marlon Brando, sorry, ik bedoel van kolonel Kurtz ;).

    Vraagje voor de Faust traditie kenners:: Goethe’s Faust en de traditie ken ik niet. Maar nu ik er zo over denk vraag ik me af of deze traditie niet beinvloed is geweest door de Theophilus legende? Deze oud duitse legende vertelt over een christelijke geestelijke die via bemiddeling van een tovenaar zijn ziel aan de duivel verkoopt om een betere post te krijgen. Alles bij elkaar genomen (dr. Dee, de abrahadabra van Rembrandt en de tovenaar hier) vraag ik me af of de Faust personage niet meer een occultist is in plaats van een wetenschapper (maar de grens kan dun zijn, denk maar aan Newton’s alchemistische kapriolen). Even door associerend vraag ik me ook af of er oorspronkelijk een antisemitische laag in deze traditie zat (gezien de traditionele gelijkschakeling van tovenaar met jood, zie Gargamel van de smurfen voor een hedendaags voorbeeld van het cliche), ook mede vanwege Marlowe’s Jew of Malta (soort Merchant of Venice^2) en de toon van de meeste vormen van de Theophilus legende..

    Het is in ieder geval hele interessante en blijkbaar wijdvertakte materie om over te filosoferen en dan heb ik Goethe nog niet eens gelezen… (afsluiten met een Celine-drie-punt lijkt me wel gepast bij jouw blog 🙂 Eventuele links met Job of de gebroeders Karamazov laat ik maar voor later, maar ik nodig anderen uit om hun eigen associaties vanuit deze Faust traditie te posten…

    • Inderdaad …

      Job lijkt me eerlijk gezegd juist heel relevant: hij wordt getest, en geeft niet toe, maar houdt vast aan zijn waarden.
      Mijn hoop is dat mijn language vrienden tijd en zin hebben. Natuurlijk kan ik dit niet goed beantwoorden, maar ik neem toch graag de handschoen op. Ik ga je vragen / opmerkingen zo-wie-zo doorspelen. Maar dit wordt wel een Gordiaanse knoop van allerlei invloeden.

      • menno zegt:

        voor minder kom ik mijn bed niet uit

      • menno zegt:

        wikipedia geeft alvast een zachte relatie tot Theophilus (en Marike van Nimwegen.. ):
        “Related tales about a pact between man and the devil include the legend of Theophilus of Adana, the 5th-century bishop; and the plays Mary of Nijmegen (Dutch, early 15th century, attributed to Anna Bijns) and Cenodoxus (German, early 17th century, by Jacob Bidermann).”. Vraag me toch sterk af hoe weid verspreid de universele structuur van dit verhaal is. Iets zegt me dat ook Job geen oorspronkelijk verhaal is (in het bijzonder de zwakke deus ex machina op het einde) en het zou me niet verbazen als er gerelateerde bronnen zijn uit het midden oosten.

  4. menno zegt:

    Heb het meeste van bovenstaande gechecked en er lijkt (volgens wikipedia e.d.) wel een kern van waarheid in te zitten (om mezelf even gelijk te geven). Alleen de vraag of Heart of Darkness door Faust geinspireerd is blijft open, ben benieuwd wat de kenners daarover zeggen.

    Ik keek eens even door mijn boekenkast en ja hoor, nog een mooie connectie: In `De meester en Margarita’ van Boelgakov (een vermomde aanklacht tegen het Stalin regime in vorm van klassieke heksen en duivels thema’s) speelt een Mephisto achtige figuur een belangrijke rol en toen ik het nog eens nalas bleek het boek zelfs te openen met een citaat uit Goethe’s Faust.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s