Carl Zeiss, valorisator avant la lettre

Eergisteren, op 3 december 2013 was het 125 jaar geleden dat Carl Zeiss, de ontwerper van microscopen en wetenschappelijke meetinstrumenten, stierf. Zeiss was begonnen als instrumentmaker. Hij was zowel theoretisch als ambachtelijk zeer competent. In eerste instantie waren zijn ontwerpen gebaseerd op ambachtelijke kennis en trial-and-error. Maar al snel werd hem duidelijk dat wetenschappelijke (voornamelijk fysische en chemische) kennis moest worden ingezet om zijn instrumenten trefzeker te ontwikkelen en stelselmatig te verbeteren.

Die kennis haalde Zeiss bij de universiteit van Jena. De kwaliteit van lenzen werd verbeterd in samenwerking met hoogleraar fysica Ernst Abbe en chemicus Otto Schott. Later werd Abbe stille partner in Zeiss, en begonnen Zeiss, Abbe en Otto het bedrijf Glastechnische Laboratorium Schott & Gen., een voorloper van het huidige technologieconcern Schott. Omdat Zeiss innovatieve science based ontwerpmethoden hanteerde, werden zijn instrumenten al snel vermaard om hun kwaliteit en prijs.

Er ontstond een symbiose tussen wetenschappers, die de instrumenten van Zeiss gebruikten om hun wetenschappelijk werk te doen, en Zeiss die de wetenschap gebruikte om zijn instrumenten te ontwikkelen. Zeiss en de universiteit van Jena waren, avant la lettre, aan het valoriseren.

De  geschiedenis van de ontwikkeling van de optica en optische instrumenten is interessant. De ontwikkeling werd ingezet met de eerste optische experimenten en geometrische optica in de oudheid en theorievorming in de 17e eeuw. Het is nog steeds een gebied van actieve innovatie. Toepassingen, en de haalbaarheid daarvan, worden herkend door innovatoren en daarna door een R&D programma afgedwongen. Veel technieken en competenties komen hierin bij elkaar om bijvoorbeeld

  • steeds kleinere objecten af te beelden (zoals in de lithografie), met
  • steeds kleinere golflengtes (met behulp van clean-room technology, nieuwe lichtbronnen, en nieuwe optische componenten) bij
  • kortere belichtingstijden en met precieze hoge doorloop (met behulp van mechatronica),  bij
  • hoge licht intensiteiten (stabiele multi-layer optische componenten), of juist bij
  • hele lange belichtingstijden bij zwakke lichtbronnen (zoals in de astrofysica), of als
  • sensor in regeltechnische toepassingen met snelle real-time beeldverwerking.

Beauty is in the eye of the beholder. Doordat de ontwikkeling van technische artefacten vaak wordt bepaald door de integratie van  verschillende technologieën , is het onmogelijk om te overzien hoe, en wanneer een fundamentele wetenschappelijke doorbraak tot een toepassing zal leiden. De eerste wetenschappers die zich met optica bezig hielden, hadden nooit a priori kunnen voorzien hoe groots de ontwikkelingen zouden zijn. De potentie van het werk is a posteriori herkend, in samenhang met andere innovaties en vragen uit de wetenschap, techniek en samenleving.

De interactie die Zeiss met de universiteit Jena opzette, heeft een wederzijdse ontwikkeling van kennis en kunde gegeneerd. Valorisatie, een van de speerpunten van het wetenschapsbeleid in Nederland sinds 2007, is dus niets nieuws. Het drijft innovatie, en leidt tot steeds efficiëntere, schonere, veiligere, goedkopere en betere technische artefacten.

Morgen meer over valorisatie!

 

Over Marco de Baar

http://de.linkedin.com/pub/marco-de-baar/5/141/b33
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Een reactie op Carl Zeiss, valorisator avant la lettre

  1. Pingback: Wat is valorisatie eigenlijk, en voor wie doen we het? | Active Science

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s