De ondragelijke schoonheid van het ontdekken

Van 1993 tot 1999 hadden we een klein kernfusieexperiment in Nederland: het Rijnhuizen tokamak project. RTP stond op het FOM instituut voor plasmafysica  in Nieuwegein. In een tokamak wordt een volledig geïoniseerd gas, een plasma, opgesloten met magneetvelden, en tot kernfusiecondities gestookt. RTP had een paar troeven: We zaten ruim in de meetinstrumenten, en hadden, relatief, een vette hoeveelheid verhittingsvermogen, waarmee het plasma gemanipuleerd kon worden dat het een lieve lust was.

Experimenteel hadden we dunne laagjes in het plasma aangetoond, waarin het thermische transport veel lager was dan in het omliggende plasma. Theorieën die het bestaan van deze laagjes probeerden te verklaren wezen in de richting van de interactie van vloeistofstromen met turbulente fluctuaties. Dat beeld was echter niet consistent met onze waarnemingen. We hadden een aantal belangrijke hints dat de verdeling van de stroom in het plasma een ook belangrijke parameter was in onze waarnemingen.

Ik weet het niet meer precies, maar ik denk dat het in februari 1998 was. Mijn begeleider, Dick, en ik deden de late shift, met een team van 6 ingenieurs. Alles zat mee, en ruim voor half twaalf ‘s avonds hadden we het reguliere experimentele programma afgerond. Dick zei opeens: “Hoe zou het zijn als we voor eens en voor altijd de link tussen de stroomverdeling en de barrières aantonen?” Hij bleek een zeer simpel experiment te hebben bedacht, dat eigenlijk zou moeten lukken.

Maar de sessie zou om half 12 eigenlijk moeten stoppen… Wat nu? Met enig klimwerk kon ik inbreken in de labkeuken. Met een dreun liet ik het zojuist achterovergedrukte bierkrat op de console van de controle room vallen. Bier voor iedereen die nog een uur doorgaat. Gejuich! Iedereen deed mee.

Het was zo’n moment waarop alles klopt. Het ene succesvolle schot na het andere werd gedaan, eerst twee, dan vijf, dan tien. Om half een ’s ochtends hadden we 15 prachtige ontladingen bij elkaar geschoten, waarin zich het effect haarscherp aftekende. En het hield niet op: nadat de externe verhitting werd afgeschakeld, bleken de laagjes te blijven bestaan. We hadden en passant barrières gemaakt in plasma’s waarin de vloeistofstromingen zo laag zijn  dat ze nooit het effect zouden kunnen verklaren. Er was geen andere conclusie mogelijk: de stroomverdeling in het plasma speelt een essentiële  rol in het ontstaan van deze laagjes.

Om een uur ’s ochtends reed ik op mijn gammele fiets naar huis. Het licht deed het niet en het bagagerek rammelde. Morgen is het voorbij, wist ik. Morgen gaan de data de wereld rond. Maar op dit moment weten maar 2 mensen op de hele wereld hoe het zit, en ik ben er een van. Het vroor lichtjes. Ik had het koud, en trapte door. Mijn adem wervelde in vluchtige pluim voor me uit. Dronken van geluk keek ik omhoog. Druppels condenseerden in mijn sjaal, en reflecteerden het licht van de straatverlichting. De sterren boven me twinkelden.

Over Marco de Baar

http://de.linkedin.com/pub/marco-de-baar/5/141/b33
Dit bericht werd geplaatst in Nooit meer slapen. Bookmark de permalink .

2 reacties op De ondragelijke schoonheid van het ontdekken

  1. Toen Johannes Kepler begreep dat de verhouding apogeum/perigeum in de elliptische banen van de planeten identiek was aan de verhouding van de toonladder, barstte hij in tranen uit van vreugde, ontzag, dankbaarheid en verbazing: waarom had God hem, van alle schepselen, uitverkozen om als eerste de wonderbaarlijk harmonieuze blauwdruk van de Schepping te mogen aanschouwen.

    (Het is jammer dat de planeetbanen niet echt dezelfde verhoudingen hebben als de toonladder. Daar heeft het Opperwezen toch een kans gemist.)

    • Dank voor je reactie Jona! Dat wist ik niet. Ja, wetenschap kan poetisch mooi zijn!

      Dat blog wat ik je nu al tig keer beloofd heb wordt een serie van 7 of 8 blogs. En dat gaat ondermeer hierover. Wellicht dat ik je nog ga verbazen over de banen en de toonladders. De continuiteit is immens.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s