De eeuwige luiheid van het populisme

Op FOX news was afgelopen week een interview van Lauren Green met Dr. Reza Aslan, theoloog met een PhD in de geschiedenis van religies. Dr Aslan heeft een boek geschreven over een historische interpretatie van Jezus. Ik interesseer me niet voor religie, en ga het boek zeker niet lezen.

Het interessante is echter dat de interviewster dat ook niet had gedaan.

Het interview is gebasseerd op quotes van anderen. Deze gaan niet over de inhoud van het boek, maar stellen de vraag waarom een moslim een tekst over Jezus zou willen schrijven. Tijdens het interview blijkt waar die vraag vandaan komt: Dr. Aslan heeft als moslim een positie, zo is blijkbaar de gedachte, en vanuit die positie wil hij het  boek schrijven. Deze overtuiging is het uitgangspunt voor het interview, en niet de tekst die Dr. Aslan geschreven heeft.

Dr Aslan benadrukt keer op keer dat hij, als een scholar met een lange ervaring, een methode volgt, en een argument opbouwt. Natuurlijk moet ieder historisch onderzoek onderheving zijn aan discussie, en daarom heeft Aslan in zijn boek meer dan 100 verwijzingen opgenomen heeft naar mensen die het met hem eens zijn EN mensen die het niet met hem eens zijn. Maar het maakt allemaal niet uit. De interviewster blijft hameren op haar overtuiging dat Aslan geen objectief boek over Jezus kan schrijven omdat hij nu eenmaal Moslim is.

Zelfs als tijdens het interview Aslan concludeert dat de interviewster het boek niet gelezen heeft, protesteert ze niet, maar volhardt ze in haar positie. Zo ontstaat een 10 minuten durend tenenkrommend interview, waarin je sympathie voor Aslan alleen maar groeit. Het is echt wonderbaarlijk dat hij niet met zijn vuist op tafel slaat en de interviewster eens even goed uitkaffert over haar stupiditeit.

Toch vind ik dit interview boeiend omdat het de kern van het populisme -zonder enige inhoudelijke vertekening- toont. Het populisme is een denkwijze die overal complotten van groepen met specifieke belangen herkent. Het vermeende belang hoeft te worden benoemd, en daarmee is de populist klaar. De populist heeft zich door deze manier ontslagen van de plicht op een rationele analyse en kritiek.

Het populisme is dus een vorm van intellectuele luiheid zonder weerga.

Het populistische  gedachtenpatroon gaat ongeveer als volgt:

  1. De wetenschapper behoort tot een groep, en die groep heeft een belang
  2. De wetenschapper heeft het zelfde belang
  3. De wetenschapper kan zijn belang niet van zijn analyse scheiden
  4. Daarom hoeft de populist de analyse niet te lezen, of kritisch te beschouwen
  5. Het enige wat de populist hoeft te doen is dat belang te benoemen

Je kunt het zo gek niet bedenken, of er is wel een groep waarin je als wetenschapper door de populist kan worden ingedeeld. Elite, links, groen zijn een paar labels die relevant zijn voor de discussie over millieu, het klimaat of de criminologie. Maar er zijn er veel meer. Religie en etniciteit worden natuurlijk al jaren op schaamteloze wijze ingezet.

In de huidige Zeigeist kan je iemand zonder problemen of gevolgen wegzetten door te verwijzen naar een vermeend belang. Dat kan zonder een argument in te brengen of zonder een tekst te bekritiseren. Treurig!

Naschrift (29-7-2013):

Jona Lendering wees me op de volgende discussie over het CV van Aslan. The plot thickens. Nu gaat het over of hij een PhD in sociology of religion heeft of een PhD in the history of religion, en of hij als socioloog een historisch boek zou kunnen schrijven, en of hij zich professor of the history of religion mag noemen. Wederom gaat het niet om het boek, de structuur van Aslans argument, de kwaliteit van de evidence die Aslan presenteert om zijn punt te maken.

Over Marco de Baar

http://de.linkedin.com/pub/marco-de-baar/5/141/b33
Dit bericht werd geplaatst in Hall of fame, Hall of shame, Reflectie. Bookmark de permalink .

11 reacties op De eeuwige luiheid van het populisme

  1. Ik denk dat je gelijk hebt, maar niet volledig. Dat een redenering populistisch kan zijn, wil op zichzelf nog niet zeggen dat ze onjuist is. In de culturele antropologie had men lange tijd het uitgangspunt dat menselijk gedrag vooral was aangeleerd. In de jaren zeventig kwamen er aanwijzingen dat dit niet klopte. Zou de wetenschap perfect werken, dan werd uiteraard onderzocht of de axioma’s wel correct waren, maar dat gebeurde niet. Er bestond – met een woord van Imre Lakatos – een “negatieve heuristiek” om dingen niet uit te zoeken. Immers, als de axioma’s onjuist zouden blijken, zouden er instituten worden opgeheven. In die zin zijn er wel degelijk belangen, en hoewel de onderzoeker die kan scheiden van zijn analyse, wordt hij wel selectief in wat hij gaat analyseren.

  2. Hier is nog iets over dat interview: de geïnterviewde claimt academische titels te hebben – maar geen ervan blijkt relevant te zijn.

    http://www.firstthings.com/blogs/firstthoughts/2013/07/29/scholarly-misrepresentation/

  3. Rembert zegt:

    Hi Marco
    Een zeer ware observatie, qua analyse zou je nog veel verder kunnen gaan. Ik zie dit soort dingen uiteindelijk als een verschijnsel van verval van onze cultuur door toedoen van het materialistische denken. De vanzelfsprekende aanname dat een individu het groepsbelang vertegenwoordigt van zijn stam of bloedgroep wordt hierdoor gevoed. Het materialistische denken kan niets met het idee van het zelfstandig denkende, autonome individu. Waar zou dat op gebaseerd moeten zijn? In de mate waarin de oude religieuze cultuurfactoren steeds meer verdwijnen en het materialisme alleen bepalend wordt, zullen dit soort opvattingen alleen maar toenemend vanzelfsprekend gevonden worden. Populisme en sociobiologie zijn een ideale match. De populaire opvatting is inmiddels zo ver dat geloof niet bijzonder serieus genomen wordt, behalve als waanvoorstelling, terwijl bijvoorbeeld de bewering dat liefde een stofje in de hersenen is als inzicht geldt…

    • Dank je, Rembert. Over de match tussen sociobiologie en het populisme kan ik je uren doorzagen. Dat spint op dit moment finaal out of control. Het tel-nummer wat ik van je heb, doet het niet meer. Stuur even een mailtje met je nieuwe nummer.

  4. Rembert zegt:

    Ga ik zeker doen, meteen. Doet je Rijnhuizen adres het nog?

  5. Pingback: De eeuwige luiheid van het populisme, part 2. | Active Science

  6. Zou er ook zo gereageerd zijn als een joodse, atheïstische, “hindoe”-onderzoeker te interviewen zou zijn geweest? Vermoedelijk niet, het is niet interessant die uit te kafferen. Hoewel, atheïsten in de VS een prettig doelwit zijn.

    Wordt ieder halve zool competent geacht op welk wetenschappelijk gebied dan ook tegenwoordig? Wetenschap is ook maar een opinie…

    • Andre,

      Just to be sure: Ik ben voor inhoudelijke kritiek. Zie bijvoorbeeld het blog van Jona Lendering, die gehakt maakt van het boekje. Da’s prima.

      Ik heb er grote problemen mee dat iemand wordt weggezet om zijn achtergrond.

      Hoe dat met een hindu of atheist zou gaan, kunnen we gokken: ik denk dat het bij FOX net zo’n probleem zou hebben opgeleverd, maar zeker weten zullen we het nooit.

      Dat wetenschap ook maar een opinie is, is een notie die we te danken hebben aan post-moderne zwetskousen. Lees er Sokol maar op na. Ik zelf zit werk op het grensvlak van natturkunde en werktuigbouw, en leef in een wereld waar meten weten is.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s